Makat Ameliyatları Sonrası

Makat Ameliyatları Sonrası

Makat bölgesi ameliyatlarından sonra yaşanan bazı sorunlar ve alınacak belirli önlemler vardır.

Makat Ağrısının Kontrolü

Ağrı kesici ilaçları cerrahın önerisi doğrultusunda kullanmak yararlı olur. Bu gruptaki ilaçların fazla kullanımı bağırsak hareketlerinin yavaşlamasına, kabızlık ve dışkılama güçlüğüne neden olabilir. Buna karşın ağrısı olmadığını düşünerek ilacın alınmaması da, yarada ödeme neden olarak sorunların artmasına yol açabilir. Dışkının sert çıkması veya yoğun ishal makat ağrısının artmasına neden olur. Bu nedenle, doktor önerisi ile dışkıyı yumuşatma amacı ile bazı ilaç veya gıda takviyeleri önerilebilir. Bu tür dışkı yumuşatıcı ilaçları, rahat dışkılayabilmeyi hedefleyerek, doktor önerisinin üzerindeki dozlarda almak ishale ve daha fazla ağrıya neden olabilir.

Ağrının çok yoğun olduğu dönemlerde, erkekte penis kökü ve kadında ise kadınlık organı üzerine sert bir zemine (küvetin kenarı veya bir taş üzerine) veya bir tenis topunun üzerine oturmak yarar sağlar. Ayrıca, oturma banyosu ve bunu takiben naylona sarılı bir avuç kadar buzun 5 dakika kadar dönüşümlü olarak uygulanması ağrının giderilmesinde çok yararlıdır.

Oturma Banyosu

Günde 3-6 kez ortalama 15-20 dakika süre ile ılık su (24-37o C arasında) içinde oturma banyosu (küvet, leğen veya özel oturma küvetinde) yapmak çok yararlıdır. Bu suyun ılık olması yararlıdır, içine kimyasal maddelerin eklenmesinin (Batticon, Rivanol vb.) bir fark yaratmadığı bilinmektedir. Deniz suyu, papatya suyu veya havuzda banyo yapmanın çok yararlı olduğu bilinmektedir. Bazı hastalarının makat bölgesinin bu su ile teması sırasında yarada enfeksiyon gelişebileceği yönünde kaygısı gereksizdir. Özellikle, deniz suyunun veya deniz tuzunun yaraların daha hızlı kapanmasında, ciddi yararları olduğu bilinmektedir. Denize girme imkanı olmadığı durumlarda, oturma banyosu yapılan suyun içine deniz tuzu eklemek yararlı olabilir.

Makatta Şişlik

Ameliyattan sonraki ilk haftalarda, ameliyatın veya girişimin etkisine bağlı olarak, makatta şişlik gelişir. Bu durumu, elini kapıya sıkıştıran bir kişide gelişen ödem ve morluğa benzetebiliriz. Bu nedenle ameliyattan sonraki iki aylık süre içinde bu tür şişliklerin veya memelerin ele gelmesi beklenir. Hastalar genellikle, oturma banyosu veya taharetlenme işlemi sırasında bu şişlikleri fark ederek, ameliyatın eksik veya yetersiz yapıldığı veya sorunun tekrarladığı hissine kapılırlar, bu aşamada sakin ve sabırlı olmak ve şüphe durumunda ise ameliyatı gerçekleştiren cerraha başvurmakta yarar vardır. Ameliyat sonrası erken dönemdeki makat etrafındaki ödemi gidermek için oturma banyosu sonrasında günde 2-3 kez ve 5 dakikayı aşmamak kaydı ile bir naylona sarılı buz ile kompres yapmak çok yararlıdır. Makat bölgesi ameliyatları sonrasında kozmetik görünümden ziyade, sonucun başarılı olması, hastalığın tekrarlamaması, herhangi bir komplikasyon yaşanmadan güvenli bir şekilde ameliyatın sonuçlanması önemlidir.

Makat Sarkmasının Devam Etmesi

Makat Sarkması (rektal prolapsus) veya hemoroid olgularında, makat bölgesinden yeterli doku çıkartılmazsa, makatta sarkma devam edebilir.

Makattan Kanama

Makat bölgesi ameliyatlarından sonraki iki ay boyunca yaralar tam olarak kapanıncaya dek, makattan aralıklı olarak damlama şeklinde kan gelebilir. Makattan aşırı kan gelmesi (% 2-5 olguda), hastada aşırı halsizlik, bitkinlik gibi yakınmalar ve sonuçta kansızlık oluşturması durumunda, ameliyatı gerçekleştiren cerraha başvurmak yararlı olur. Bazı ameliyatlar sonrasında sızıntı şeklinde kanamanın devam etmesi nedeniyle, makat içine kendiliğinden emilen kollajen içerikli tampon yerleştirilebilir.

Kabızlık

Hastaların kabızlık veya dışkılama zorluğu çekerek aşırı ıkınma yapmalarını engellemek için, psyllium, magnezyum sülfat, laktuloz vb. dışkı gevşetici veya dışkı yumuşatıcı ilaçlar verilebilir. Hastalar sıklıkla kabızlıktan kaçınmak için bu ilaçları gereğinden fazla almakta ve bu da ishale neden olabilmektedir. Bu ilaçların aşırı tüketiminden kaçınmakta yarar vardır, çünkü ameliyat sonrası dönemde ishal meydana gelmesi sonucunda, hastalarda şiddetli makat ağrısı veya makatta yanma gibi yakınmalar meydana gelebilir. Bu durum ise hastalarda kabızlığa oranla daha şiddetli boyutta sorun yaşanmasına yol açabilir. Kabızlık ile mücadelede günde 2 Lt’nin üzerinde su, bir tatlı kaşığı zeytinyağı, lif takviyesi, kuru kayısı, kuru incir, baklagiller gibi bağırsak hareketlerini arttıracak gıdaların tüketilmesi yararlı olur.

Makatta Kaşıntı

Makat bölgesinde özellikle sabun veya deterjan ile aşırı temizlik yapılması veya makattan devam eden akıntının makat etrafındaki deriyi tahriş etmesi (anal dermatit) sonucunda makat kaşıntısı olabilir. Diyet ve bazı merhemlerle bu sorun rahatlıkla çözülebilmektedir.

Makattan Akıntı

Ameliyattan sonraki 4-6 hafta boyunca yaralar tam olarak kapanıncaya dek makattan aralıklı olarak sarı renkli adeta sümük gibi akıntı gelebilir. Makat fistülü ameliyatları sonrasında seton tekniği gibi bir uygulama yapılması durumunda bu akıntının 3-12 ay arasında devam edebildiğini bilmekte yarar vardır. Sürekli devam eden makat akıntısı, ıslak makat (wet anüs) durumuna neden olarak, makat etrafındaki deride ‘anal dermatit’ adı verilen tahrişe ve makat derisinde özellikle mantar enfeksiyonu gelişmesine neden olabilir.

Whitehead Deformitesi

Hemoroid veya rektal prolapsus ameliyatlarında fazla miktarda rektum (bağırsak) kesilmesi veya iç dikişlerin açılması sonrasında, dışarıda iyileşmeye çalışan bağırsak dokusuna Whitehead deformitesi veya ektropion denilir.

İdrar Yapma Zorluğu

Ameliyat sonrası dönemde ağrı, makat kaslarında spazm, belden (spinal) anestezi, fazla miktarda serum verilmesine bağlı olarak  ortalama % 30 oranında idrar yapma güçlüğü gelişebilir ve bir süre devam edebilir.

İdrar Yolu Enfeksiyonu

Özellikle idrar sondası uygulanan hastalarda idrar yolu enfeksiyonuna rastlanır.

Makat Fistülü Gelişmesi: Hemoroid ve makat çatlağı gibi ameliyatları takiben yaklaşık % 1 oranında makat fistülü gelişir.

Makat Apsesi Gelişmesi

Makat çatlağı ameliyatlarından sonra % 2-5 oranında enfeksiyon gelişir. Makat bölgesi ameliyatlarını takiben, makatta şişlik, makatta ağrı, ateş, titreme ve halsizlik ile kendisini belli eden, makat apsesi gelişebilir. Tedavisinde antibiyotikler, ılık su içinde oturma banyosu ve bazen de apseyi cerrahi olarak boşaltma (drenaj) işlemi gerekir.

Anal Kriptit

Makat bölgesi ameliyatları sonrasında makatta yer alan yağ ve ter bezlerinde enfeksiyon veya ‘’anal kriptit’’ gelişebilir. Bu sorun sıklıkla antibiyotik tedavisine iyi yanıt vermektedir. Antibiyotik içeren kremlerin rutin olarak kullanımı ile bu tür makat bölgesi enfeksiyonlarının önlenemeyeceği bilinmektedir. Bu konuda dikkatli olmakta yarar vardır, zira bu tür sorunlar önce makat apsesi ve takiben de makat fistülüne neden olabilirler.

Makatta Darlık Gelişmesi

İleri evredeki hemoroidlerde fazla miktarda dokunun alınmasına bağlı olarak veya makat kanalında alt seviyeli olarak dikiş atılması veya Longo ameliyatında alt seviyeli olarak kese ağzı (purse string) dikişi atılması sonucunda, makatta darlık (anal stenoz) gelişebilir. Özellikle, hemoroid ameliyatlarından sonra bu komplikasyondan korunmak için, hemoroid ameliyatının olabildiğince makat kanalı içinde yapılması ve makat derisinin  fazla miktarda çıkartılmaması önem kazanır. Bu tür bir makat darlığı durumunda, cerrah önce parmakla makatı genişletme (anal dilatasyon) işlemini uygular ve şayet başarılı olmazsa buji veya dilatatör adı verilen aletlerle makatı genişletmeye (anal dilatasyon) çalışır. Bu tür önlemlerin başarılı olmaması durumunda, ‘anoplasti’ ameliyatı ile makat genişletilir.

Makat Çatlağı Gelişmesi

Hemoroid (basur) ameliyatları sonrasında makatta çatlak (anal fissür) gelişebilir. Bu durum sıklıkla pomad, ılık su içine oturma banyoları, diyet ve bazı merhemlerle (kortizon veya Nitrogliserin içeren kremler) tedavi edilebilmektedir.

Gaz Ve Dışkı Kaçırma

Makat fistülü, makat çatlağı veya hemoroid ameliyatları sırasında, makat iç kasının (internal anal sfinkter) kesilmesi girişimi (lateral internal sfinkterotomi) uygulanması veya makat dış kasının (eksternal anal sfinkter) yaralanması halinde ortalama % 8 oranında gaz veya dışkı kaçırma sorunu gelişebilir.

Diyet

Günde en az 2 Lt su tüketimi, bol miktarda sebze, meyve ve lifli gıdaların (özellikle baklagiller) tüketilmesi uygun olur. Lif tüketiminin, kadınlarda 20 g/gün ve erkeklerde 30-35 g/gün düzeyinde olması önerilir. Makatta kaşıntıya neden olabilecek acı, ekşi (limon, portakal, mandalina, greyfurt) kızartılmış ve baharatlı gıdalar, süt ürünleri (peynir, süt vb.) ve ketçap türü gıdalardan olabildiğince kaçınmakta yarar vardır. Buradaki amaç bu maddeleri hiç tüketmemek değil, uygun miktarlarda tüketmektir. Örneğin, beyaz peynirin günde bir kibrit kutusu büyüklüğünde tüketilmesi bir sorun oluşturmazken, günde bir kalıp beyaz peynir tüketildiğinde ciddi oranda makatta kaşıntıya neden olabilmektedir. Benzer şekilde, günde toplam bir veya iki adet mandalina yenilmesi ile yoğun lif alınacağından dışkılama daha kolaylaşabilir, ancak 8-10 adet mandalina tüketildiğinde makatta yanma, makatta ağrı ve makat kaşıntısına neden olabilir.

Makat Ameliyatları Sonrasında Yararlı Gıdalar

  • A vitamini içeren gıdalar: kayısı, havuç, bezelye, patates, ıspanak, bal kabağı ve yumurta
  • B vitamini içeren gıdalar: tahıllı gıdalar, pirinç, mercimek, fasulye, patates, şeker pekmezi, muz, hindi eti ve ton balığı
  • C vitamini içeren gıdalar: kuşburnu, kivi, Brüksel lahanası, çilek, ahududu, ıspanak.
  • E vitamini içeren gıdalar: tahıllı gıdalar, ayçiçek yağı, fındık, ceviz, badem, ıspanak, şalgam, pancar, zeytin, karahindiba, balkabağı, balık ve kuşkonmaz
  • Tahıllı gıdalar: Kepek, mısır, mısır gevreği, esmer pirinç.
  • Meyveler: Elma (kabuklu), kayısı, muz, yabanmersini, kavun, karpuz, kiraz, vişne, üzüm, şeftali, armut, ananas, erik, çilek, ahududu.
  • Kuruyemiş: Kuru üzüm, kuru kayısı, kuru incir, kuru erik, fındık, ceviz.
  • Diğer: Keten tohumu, şeker pekmezi, bal.
  • Haşlanmış sebzeler: Lahana (beyaz, kara ve kırmızı), Karnabahar, Havuç, Yabani havuç (karakavza), Patates (kabuklu), Ispanak, Kuşkonmaz, Kabak, Şalgam, Mısır (konserve), Brüksel lahanası.
  • Çiğ sebzeler: Fasulye filizi, Kereviz, Salatalık, Kıvırcık salata, Mantar, Soğan, Yeşil biber, Ispanak, Domates
  • Baklagiller: Bakla, Fasulye, Nohut, Soya, Mercimek, Bezelye, Keçi boynuzu, Yalancı akasya, Gülibrişim
  • Ekmek: Tahıllı, Yulaflı, Çavdarlı, Kepekli, Buğdaylı

Makat Ameliyatları Sonrasında Zararlı Gıdalar

Baharatlı gıdalar (Kırmızı biber, kara biber, pul biber, acı biber, izot vb.), turunçgiller (Limon, mandalina, portakal, greyfurt), Kızartılmış gıdalar, Lahmacun, Beyaz ekmek,  Beyaz pirinç, Çiğ köfte, Hamburger, Ketçap, Hardal, Kebap, Ördek, kaz eti, Konserve gıdalar, Ciğer, Tuzlu gıdalar, Karides, ıstakoz, Fazla yağlı gıdalar, Sosis, Pizza, Asitli içecekler, Turşu, Enerji içecekleri, Alkol, Çay ve kahve (aşırı tüketimi), Kek, Pasta, Çikolata, Fazla dondurma tüketimi,  Süt ürünleri (Günde kibrit kutusu kadar peynir, bir bardak süt, bir bardak ayran ve bir kase yoğurt tüketilebilir), Ağrı kesici ilaçların kullanımı.

Taburculuk

Makat bölgesi ameliyatlarında özel durumlar dışında, basit girişimlerde aynı gün, diğerlerinde ise sıklıkla ertesi gün hasta taburcu edilir.

Tuvalet Kağıdı Kullanımı

Makat bölgesi ameliyatları sonrasında, dışkılamayı takiben tuvalet kağıdı ile makat temizliği ciddi tahrişe neden olabilir. Bunun yerine su ile veya bebek temizlik mendilleri ile makatın temizlenmesi yararlı olur.

Yara İyileşmesi

Her ameliyatta olduğu gibi cerrahi girişim sırasında, ameliyat bölgesinde en az hasar oluşmuş olması yara iyileşmesi açısından çok önemlidir. Yara iyileşmesinde, hastalığın evresi, hastanın yara iyileşmesini geciktirecek şeker hastalığı, böbrek hastalığı, karaciğer hastalığı, verem, kanser vb. kronik hastalıklarının varlığı, cerrahın deneyimi, ameliyat bitiminde dokuların canlılığı ve kanlanması gibi birçok faktör etkili olmaktadır. Makat ameliyatları sonrasında özellikle açık yaraların iyileşmesi, iki aylık bir süre alabilmektedir.

Doktor Kontrolü

Ameliyatı gerçekleştiren cerrahın önerdiği tarihte (sıklıkla ameliyattan 2-4 hafta sonra) hastanın kontrolünü yaptırması önemlidir, zira herhangi bir sorun belirlenmesi halinde erken dönemde girişim şansı doğar. Yakınmaların çok şiddetli olması durumunda ise, randevu tarihinden önce doktora muayene olmak yararlı olur.

Spor Ve Egzersiz

Ameliyat sonrasında yaklaşık dört saat içinde hasta ayağa kaldırılır ve yürütülür. Ağırlık kaldırma (halter, vücut geliştirme veya fitness), bisiklete, ata veya motosiklete binmek, pilates gibi makatta sürtünmeye neden olabilecek sporlar ve ağır sporlardan ameliyat sonrası dönemde yaralar iyileşene dek kaçınmak gerekir. Spora başlamak için ilgili cerrahtan izin almak yararlı olur. Bunun yerine, yürüyüş, hafif koşular ve yüzme önerilir. Özellikle, deniz tuzunun yara iyileşmesinde ciddi olumlu katkıları vardır.

Ameliyat sonrasında titreme ile yükselen ateş, makatta şiddetli ağrı, makattan şiddetli kanama vb. sorunlar olması durumunda, ameliyatı gerçekleştiren cerraha kontrole gitmek yararlı olacaktır.

Makat Ameliyatı Olan Kişilerde, Sonradan Makat Kanseri Gelişir Mi?

Makat ameliyatları sonrasında makat kanseri gelişmesi söz konusu değildir. Burada önemli olan ayrıntı, makat hastalığı nedeni ile ameliyat geçirecek hastada altta yatan rektum kanseri veya bağırsak kanseri gibi bir sorun olup olmadığının anlaşılmasıdır. Bu ayırım rahatlıkla kolonoskopi ile yapılabilir. Makat siğili olan hastaların makat kanseri riski açısından yakın takipte olmalarında yarar vardır. Diğer çok önemli bir nokta ise, yıllardır kendilerinde hemoroid olduğunu sanan bazı hastalarda, yıllar sonrasında rektum kanseri veya makat kanseri belirlenebilmesidir. Bu nedenle, ‘’benim sorunum nasıl olsa basurdur’’ düşüncesi ile doktora başvurmaktan kaçınmak, anlamsız bir davranıştır.

Makat Ameliyatları Hangi Doktor Tarafından Gerçekleştirilir?

Makat ameliyatları, Genel Cerrahi Uzmanları tarafından gerçekleştirilir. Bağırsak ve makat hastalıkları konusunda hizmet veren cerrahlara ise kolorektal cerrah, proktolog veya proktoloji uzmanı adı verilir.

Prof. Dr. Korhan TAVİLOĞLU
Proktoloji Uzmanı

 

 

Kaynaklar

 

  1. Ommer A, Herold A, Berg E, et al. German S3 guidelines: anal abscess and fistula (second revised version). Langenbecks Arch Surg 2017 Mar 1. doi: 10.1007/s00423-017-1563-z.
  2. Ebinger SM, Hardt J, Warschkow R, et al. Operative and medical treatment of chronic anal fissures-a review and network meta-analysis of randomized controlled trials. J Gastroenterol 2017 Apr 10. doi: 10.1007/s00535-017-1335-0.
  3. Salih AM. Chronic anal fissures: Open lateral internal sphincterotomy result; a case series study. Ann Med Surg (Lond) 2017; 15: 56-58.
  4. Mirzaei R, Mahjoubi B, Kadivar M, et al. Anal sphincter injuries during hemorrhoidectomy: a multi center study. Acta Med Iran 2012; 50 (9): 632-634.
  5. Schouten WR, Gordon PH. Preoperative and postoperative management. In: Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus s 99-116. Eds: Gordon PH, Nivatvongs S, Informa, 2007, ABD.
  6. Gravante G, Venditti D. Postoperative anal stenoses with Ligasure hemorrhoidectomy. World J Surg 2007; 31: 245; author reply 246.
  7. Lim SW. Analysis and measures for anal stricture following a hemorrhoidectomy. J Korean Soc Coloproctol 2006; 22 :293-297.
  8. Lindsey I, Jones OM, Smilgin-Humphreys MM, et al. Patterns of fecal incontinence after anal surgery. Dis Colon Rectum 2004; 47 (10): 1643-1649.
  9. Guy RJ, Seow-Choen F. Septic complications after treatment of hemorrhoids. Br J Surg 2003; 90:147-156.
  10. Joy HA, Williams JG. The outcome of surgery for complex anal fistula. Colorectal Dis 2002; 4: 254-261.

 

Bu gönderiyi paylaş